Son 4 HMGS Türk Hukuk Tarihi Konu Analizi ve Soru Dağılımı

HMGS Türk Hukuk Tarihi soru dağılımı, sınava hazırlanırken hangi konulara öncelik verilmesi gerektiğini görmek açısından önemli veriler sunar. Son dört HMGS incelendiğinde; kanunnamelerden Osmanlı yargı teşkilatına, vakıf türlerinden anayasal metinlere kadar farklı başlıklardan sorular yöneltildiği görülmektedir.

Bu içerikte 2024 Eylül, 2025 Nisan, 2025 Eylül ve 2026 Nisan HMGS’de Türk Hukuk Tarihi alanından çıkan konular karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Ayrıca henüz doğrudan soru gelmemiş olsa da müfredat kapsamında çalışılması gereken başlıklara yer verilmiştir. 2026 HMGS güncel soru dağılımına ise buradaki yazımızdan ulaşabilirsiniz.

---

Son 4 HMGS Türk Hukuk Tarihi Soru Dağılımı

Son dört sınavdaki Türk Hukuk Tarihi sorularının konu dağılımı şöyledir:

Türk Hukuk Tarihi konusu	2024 Eylül	2025 Nisan	2025 Eylül	2026 Nisan	Toplam
Kanunnameler	1	–	–	–	1
Orhun Kitabeleri	1	–	–	–	1
Şeriyye sicilleri	–	1	–	–	1
Osmanlı’da divanlar	–	1	–	–	1
Divan-ı Hümayun üyeleri	–	1	–	–	1
Osmanlı’da vakıf türleri	–	–	1	–	1
Osmanlı’da anayasal ve hukuki metinler	–	–	1	1	2
Kadı ve yardımcıları	–	–	1	1	2
Mehaz kanunlar	–	–	–	1	1
Toplam	2	3	3	3	11

Tablo incelendiğinde, son dört sınavda Türk Hukuk Tarihi alanından toplam 11 soru yöneltildiği görülmektedir. Osmanlı’da anayasal ve hukuki metinler ile kadı ve yardımcıları, birden fazla sınavda sorulan başlıklar olarak öne çıkmaktadır.

Bununla birlikte soru dağılımı yalnızca belirli birkaç konuya yoğunlaşmamıştır. Her sınavda farklı başlıkların ölçülmesi, adayların Türk Hukuk Tarihi konularını bütüncül biçimde çalışması gerektiğini göstermektedir.

---

---

2024 Eylül HMGS Türk Hukuk Tarihi Soruları

2024 Eylül HMGS’de Türk Hukuk Tarihi alanından iki soru çıkmıştır:

Kanunnameler

Orhun Kitabeleri

Kanunnameler

Kanunnameler çalışılırken Osmanlı hukuk sisteminde şer’i hukuk ile örfi hukuk arasındaki ilişki iyi anlaşılmalıdır. Kanunnamelerin ortaya çıkışı, düzenledikleri alanlar ve padişahın düzenleme yetkisi birlikte değerlendirilmelidir.

Orhun Kitabeleri

Orhun Kitabeleri; Türk devlet anlayışı, yönetim yapısı ve hükümdarın topluma karşı sorumlulukları bakımından önem taşır. Kitabelerin yalnızca tarihî birer metin değil, eski Türk kamu hukukuna ilişkin bilgiler içeren kaynaklar olduğu unutulmamalıdır.

2025 Nisan HMGS Türk Hukuk Tarihi Soruları

2025 Nisan HMGS’de üç farklı konu öne çıkmıştır:

Şeriyye sicilleri

Osmanlı’da divanlar

Divan-ı Hümayun üyeleri

Şeriyye Sicilleri

Şeriyye sicilleri, kadıların görevleri sırasında tuttukları resmî kayıtlardır. Mahkeme kararlarının yanı sıra merkezden gönderilen emirler ve çeşitli hukuki işlemler de bu sicillerde yer alabilir. Bu konu çalışılırken şeriyye sicillerinin kapsamı, işlevi ve hukuk tarihi açısından taşıdığı önem birlikte ele alınmalıdır.

Osmanlı’da Divanlar ve Divan-ı Hümayun Üyeleri

Osmanlı devlet teşkilatındaki divanlar, yönetim ve yargı işlevlerinin anlaşılması açısından temel konular arasındadır. Özellikle Divan-ı Hümayun’un yapısı ile üyelerin görev ve yetkileri dikkatle çalışılmalıdır.

Divan-ı Hümayun kapsamında şu görevliler önem taşır:

Veziriazam

Kubbealtı vezirleri

Kazasker

Defterdar

Nişancı

Reisülküttap

Kaptan-ı Derya

Şeyhülislam

Bu görevlilerin tamamı aynı yetkilere sahip değildir. Bu nedenle görev, yetki ve temsil ettikleri alanların karşılaştırılarak öğrenilmesi daha kalıcı bir çalışma sağlar.

2025 Eylül HMGS Türk Hukuk Tarihi Soruları

2025 Eylül HMGS’de şu konulardan soru çıkmıştır:

Osmanlı’da vakıf türleri

Osmanlı’da anayasal ve hukuki metinler

Kadı ve yardımcıları

Osmanlı’da Vakıf Türleri

Vakıflar, Osmanlı sosyal ve ekonomik düzeninde önemli bir yere sahiptir. Vakıf türleri çalışılırken kuruluş amaçları, hukuki nitelikleri ve yönetim biçimleri göz önünde bulundurulmalıdır. Sahih vakıf, gayrisahih vakıf ve aile vakfı gibi ayrımların özellikleri karşılaştırmalı biçimde öğrenilmelidir.

Osmanlı’da Anayasal ve Hukuki Metinler

Osmanlı modernleşme dönemindeki hukuki metinler, HMGS Türk Hukuk Tarihi açısından dikkat çeken konular arasındadır. Tanzimat Fermanı, Islahat Fermanı, Sened-i İttifak ve Kanun-ı Esasi gibi metinlerin ortaya çıkış nedenleri ve hukuki sonuçları bilinmelidir.

Kadı ve Yardımcıları

Kadı, Osmanlı hukuk düzeninde yalnızca yargılama yapan bir görevli değildir. İdari ve beledî nitelikte çeşitli görevleri de bulunmaktadır. Kadının yanında görev yapan kassam, naip ve şuhudü’l-hâl gibi yardımcıların görevleri birbirinden ayrılarak çalışılmalıdır.

2026 Nisan HMGS Türk Hukuk Tarihi Soruları

2026 Nisan HMGS’de şu üç başlıktan soru yöneltilmiştir:

Osmanlı’da anayasal ve hukuki metinler

Kadı ve yardımcıları

Mehaz kanunlar

Anayasal ve hukuki metinler ile kadı ve yardımcıları konularının 2025 Eylül sınavından sonra yeniden sorulması, bu iki alanın dikkatle çalışılması gerektiğini göstermektedir. Bununla birlikte bu tekrar, gelecek sınavda aynı konuların kesin olarak sorulacağı anlamına gelmez.

Mehaz Kanunlar

Mehaz kanunlar konusu, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan hukuk modernleşmesi sürecinde önemlidir. Bu başlık altında hangi kanunun hangi ülkenin hukuk sisteminden alındığı, kabul tarihleri ve düzenledikleri hukuk alanları birlikte öğrenilmelidir. Benzer ülke ve kanun adlarının karıştırılma ihtimali nedeniyle mehaz kanunların tablo hâlinde karşılaştırılması faydalı olabilir.

Son Dört HMGS Türk Hukuk Tarihi Analizi Ne Gösteriyor?

Son dört sınavın dağılımında şu noktalar dikkat çekmektedir:

Türk Hukuk Tarihi soruları tek bir tarihsel dönemle sınırlı değildir.

Osmanlı devlet teşkilatı ve yargı sistemi belirgin bir ağırlığa sahiptir.

Anayasal ve hukuki metinler iki farklı sınavda sorulmuştur.

Kadı ve yardımcıları iki sınavda üst üste ölçülmüştür.

İslamiyet öncesi Türk hukukuna ilişkin konular da sınav kapsamındadır.

Son sınavlarda sorulmayan bir konu, sonraki HMGS’de sorulabilir.

Bu nedenle yalnızca geçmiş sınavlarda çıkan başlıkları ezberlemek yerine, soruların çevresindeki bağlantılı konuları da öğrenmek gerekir. Örneğin Divan-ı Hümayun üyeleri çalışılırken Osmanlı merkez teşkilatı; kadı ve yardımcıları çalışılırken yargı örgütü ve Osmanlı mahkemeleri de tekrar edilmelidir.

HMGS Türk Hukuk Tarihinde Bu Konulardan da Soru Çıkabilir

Geçmiş soru dağılımları yol gösterici olsa da HMGS Türk Hukuk Tarihi müfredatı daha geniş bir konu alanına sahiptir. Son dört sınavda doğrudan sorulmayan aşağıdaki başlıklar da sınavda ölçülebilir.

Hukuk Tarihinin Kaynakları ve Avrupa Hukukunun Gelişimi

Hukuk tarihinde birinci, ikinci ve üçüncü derecede kaynaklar

Doğal hukuk, tarihçi hukuk ve pozitivist hukuk okulları

İngiliz hukuku

Fransız, Alman, İsviçre ve İtalyan hukuk sistemleri

İslamiyet Öncesi Türk Hukuku

İslamiyet öncesi Türk hukuk tarihinin kaynakları

Eski Türk devletlerinde hükümdar ve egemenlik anlayışı

Kurultay

Devlet görevlileri

Kamu hukuku, ceza hukuku ve özel hukuk

Töre ve geleneksel hukuk düzeni

İslamiyet öncesi Türk devletlerinin yapısı

İslam Hukuku

İslam hukukunun kaynakları

Kur’an, sünnet, icma ve kıyas

İslam hukukunda mezhepler

Halifelik kurumu

İslam ceza hukuku

Yargılama usulü

Kişiler, aile ve miras hukuku

Vakıf kurumu

Borçlar, sözleşmeler ve mülkiyet

Türk-İslam Devletlerinde Hukuk ve Teşkilat

Karahanlı Devleti

Büyük Selçuklu Devleti

Anadolu Selçuklu Devleti

Devlet yönetimi ve divanlar

Taşra teşkilatı

Şer’i ve örfi hukuk

İlmiye teşkilatı

Toprak sistemi

Ahi teşkilatı

Osmanlı Kamu Hukuku ve Devlet Teşkilatı

Osmanlı Devleti’ne ait tarihî kaynaklar

Padişahın yetkileri ve egemenlik anlayışı

Merkez ve taşra teşkilatı

Divan-ı Hümayun

Diğer divanlar

Miri arazi, vakıf arazi ve dirlik sistemi

Eyalet ve vilayet yönetimi

Askerî teşkilat

İlmiye sınıfı

Lonca teşkilatı

Osmanlı toplum yapısı

Osmanlı Yargı Teşkilatı

Kadının görev ve yetkileri

Kadı yardımcıları

Kazaskerler

İlmiye teşkilatı

Klasik dönem Osmanlı mahkemeleri

Tanzimat dönemi mahkemeleri

Şer’i ve örfi hukukun uygulanması

Şeriyye sicilleri

Kentlerde hukuki düzen

Osmanlı Siyasi Tarihi ve Islahat Hareketleri

Osmanlı Devleti’nin kuruluş ve yükselme dönemleri

Duraklama ve gerileme dönemleri

XVII. ve XVIII. yüzyıl ıslahatları

Lale Devri

III. Selim ve Nizam-ı Cedid

II. Mahmut dönemi yenilikleri

Sened-i İttifak

Tanzimat ve Islahat fermanları

Kanun-ı Esasi

Tanzimat Dönemi Hukuku

Tanzimat Fermanı ve hukuki niteliği

Islahat Fermanı ve hukuki niteliği

Tanzimat dönemi ceza hukuku

Tanzimat dönemi idare ve toprak hukuku

Vatandaşlık hukuku

Medeni hukuk ve borçlar hukuku

Ticaret hukuku

Tanzimat dönemi mahkemeleri

Vilayet nizamnameleri

Mecelle ve diğer kanunlaştırma hareketleri

---

HMGS Türk Hukuk Tarihi Nasıl Çalışılmalı?

Türk Hukuk Tarihi; kurum, kişi, belge ve dönem bilgisinin birlikte ölçülebildiği bir derstir. Bu nedenle yalnızca metin okuyarak yapılan tekrarlar yeterli olmayabilir.

Daha sistemli bir çalışma için:

Konuları tarihsel sıraya yerleştirin.

Benzer kurumları karşılaştırmalı tablolarla çalışın.

Devlet görevlilerinin görev ve yetkilerini ayırın.

Hukuki metinleri tarihleri ve sonuçlarıyla eşleştirin.

Mehaz kanunları kaynak ülkeleriyle birlikte tekrar edin.

Çıkmış soruların çevresindeki bağlantılı başlıkları inceleyin.

Düzenli aralıklarla kısa konu tekrarları ve soru çözümleri yapın.

Örneğin Divan-ı Hümayun konusu çalışılırken yalnızca üyelerin adlarını ezberlemek yerine her üyenin görev alanı öğrenilmelidir. Benzer şekilde Tanzimat Fermanı, Islahat Fermanı ve Kanun-ı Esasi; tarihleri, hukuki nitelikleri ve getirdikleri yenilikler üzerinden karşılaştırılmalıdır.

---

Türk Hukuk Tarihini Bir Bütün Olarak Çalışın!

Son 4 HMGS Türk Hukuk Tarihi konu analizi, soruların geniş bir alana yayıldığını ortaya koymaktadır. Osmanlı’da anayasal ve hukuki metinler ile kadı ve yardımcıları tekrar eden konular olarak öne çıksa da yalnızca bu başlıklara odaklanmak doğru bir çalışma yöntemi değildir.

Kanunnameler, Orhun Kitabeleri, şeriyye sicilleri, divan teşkilatı, vakıflar ve mehaz kanunlar gibi birbirinden farklı konulardan soru gelmesi; sınav hazırlığının kapsamlı yürütülmesi gerektiğini göstermektedir.

Çalışma planınızı geçmiş sınav verileriyle şekillendirebilir, ancak tekrarlarınızı müfredatın tamamını kapsayacak biçimde hazırlayabilirsiniz. Konuları kronolojik bağlantılarıyla öğrenmek ve düzenli soru çözmek, Türk Hukuk Tarihi sorularında bilgiyi daha hızlı ve doğru kullanmanıza yardımcı olacaktır.

---